پایگاه مقالات علمی آموزشی

ایران سرزمین آزادگان است: در آزادگی و وارستگی هر که بلندتر باشد میدان بزرگتری در اختیار خواهد داشت

آلودگی هوای شهر تهران

                                                                          آلودگی هوای شهر تهران

موضوع:

 آلودگی هوا و راه کارهایی برای کنترل آن

 

بیان مساله:

محیطی که انسان را احاطه نموده و به او اجازه زندگی داده است به وسیله خود انسان به طور نگران کننده ای مورد تهدید قرار گرفته است اکنون مادر زمانی زندگی می کنیم که مسئله آلودگی هوا به خاطر رشد سریع جمعیت ،صنعت و محدودیتهای منابع طبیعی بیش از پیش مورد توجه کارشناسان واقع شده و همچنین به شکل یک مسئله قابل لمس مورد توجه عام مردم قرار گرفته است0  در جوامع امروزی اهمیت حفاظت محیط زیست امری ضروری و بدیهی به نظر می رسد0  بدون شک اقدام و اجرای هر گونه برنامه نیاز به دانش کافی و شناخت لازم از محیط زیست و آلاینده های آن دارد بحران های زیست محیطی ناشی از آلودگی ها هم اکنون بسیاری از کشورها را به طرز خطرناکی تهدید می کند لذا کشورها با حفاظت جدی و منطقی ازهوا  محیط زیست خود و برنامه ریزی های علمی می توانند این بحران های زیست محیطی را کنترل نمایند، در همین راستا شناخت آلودگی های هوا  و عوامل موثر در ایجاد آنها راه را برای مقابله با این آلودگی ها هموار کرده و هزینه های آن را کاهش می دهد0 

اهمیت و ضرورت تحقیق:

با توجه به تاثیر هوا و محیط زیست در زندگی و به طبع آن بقای انسان، کاهش آلودگی هوا امری ضروری تلقی می شود0 لذا برای دستیابی به این هدف شناخت مواردی که زمینه آلودگی را فراهم می کنند بدیهی به نظر می رسد با توجه به اینکه کلان شهر تهران دارای جمعیت زیادی بوده لذا آگاهی و شناخت عوامل موثر در آلودگی هوای آن مهم جلوه می دهد چرا که بدین وسیله می توان این عوامل را کاهش داده و برای حذف آنها تدابیر مهمی را اندیشید و در راستای حفظ محیط زیست برآمد0

اهداف تحقیق:

به طور کلی می توان اهداف ذیل را مد نظر قرار داد:

1-    بررسی بنیادی آلودگی های هوای شهر تهران

2-    کسب آگاهی و شناخت ریشه های اساسی آلودگی هوای شهر تهران

3-    ارائه راه حل ها و پیشنهادات در زمینه ی کاهش آلودگی هوای شهر تهران

4-    تاکید بر لزوم هوای پاک و تمیز

 

 

 

                                                   پیشگفتار 

 

حدود دویست سال قبل، زمانی  که آغا محمد خان قاجار تصمیم اولیه شاه اسماعیل برای پایتخت شدن تهران را به مرحله اجرا درآورد، این منطقه قصبه سرسبز و خوش آب و هوایی بود که به خاطر چنارهای بسیار بلند و همیشه پربرگ و توتستان هایش از شهرت و آوازه زیادی برخوردار بود، اما تهران امروز چندان شباهتی به آن قصبه خوش آب و رنگ ندارد.

آلودگى هوا به معناى مخلوط شدن هوا با گازها، قطرات و ذراتى است که کیفیت هوا را کاهش مى‌دهند در شهرها، ماشین‌ها و اتوبوس‌ها، هواپیماها و نیز صنایع و ساختمان‌‌سازى ممکن است باعث آلودگى هوا شوند. در خارج از شهرها هم غبار حاصل از شخم زدن زمین به وسیله تراکتورها، ماشین‌ها و کامیون‌هایى که در جاده‌هاى شنى یا خاکى مى‌رانند، ریزش کوه و دود حاصل از آتش سوزى بیشه‌ها و مزارع باعث آلودگی‌هوا می‌شود.
یک عامل مهم دیگر آلودگى هوا در اغلب شهرهاى بزرگ گاز ازن در سطح زمین است. ازن در سطح زمین هنگامی تشکیل می‌شود که گازهاى آلاینده حاصل از اتومبیل‌ها  و سایر وسائلى که سوخت مصرف مى‌‌کنند با نور خورشید واکنش مى‌کند؛ در نتیجه گاز ازنی به وجود می‌‌‌‌آید که براى انسان سمى است.

اگزوز اتومبیل در شهرها آلاینده‌های متعددى را از خود خارج مى‌کند از جمله مونوکسیدکربن، دی اکسید نیتروژن، دى ‌اکسید گوگرد، ذرات معلق از جمله ذرات کوچکتر١٠ میکرومتر، بنزن، فرمالدئید، هیدروکربن‌های چند حلقه‌ای.

در حالی که تا به امروز تصور می‌شد آلودگی‌هایی مانند مونواکسیدکربن مهم‌ترین آلاینده هوای تهران را تشکیل می‌دهد، اما یافته‌های جدید نشان داده که بنزن خطرناک‌ترین ترکیب آلاینده‌ هوا بوده و موجب بروز سرطان خون و بیماری‌های مرتبط با آن است.

بنزن، ترکیبی بسیار خطرناک بوده که به سرعت تبخیر می‌شود و ماده‌ای خوشبو است که در بنزین تولید داخل به مقدار زیادی وجود دارد این ماده همچنین درصنایع پلاستیک، رزین و نایلون‌سازی‌ نیز به کار می‌رود. مقدار موجود بنزن در هوای تهران5/2 برابر استاندارد‌های جهانی است

                            تعریف آلودگی هوا

در شناساندن و بررسی هر پدیده ای و هر لفظی در بدو امر ما نیازمند آن هستیم که تعریفی از آن ارایه کنیم و سپس به سایر موارد بپردازیم لذا در این قسمت ابتدا تعاریفی که در خصوص آلودگي هوا بیان شده ذکر می گردد و در ادامه هر کدام نقد گردیده و در آخر تعریفی که مد نظر ما می باشد ارایه می گردد

در تعریف آلودگی هوا تعاریف متعددی بیان شده است ،انجمن مشترک مهندسی آلودگی هوادر تعریف آلودگی هوا جنین بیان داشته است"آلودگی هوا یعنی وجود یک یا چند آلوده کننده مانند گرد و غبار،فیوم ها،گاز ها،میست بو ،دود بخار در هوای آزاد با کمیتها،ویژگیها،وزمان ماند که برای انسان،گیاه یا زندگی حیوانات خطرناک و برای اموال مضر باشند و یا به طور غیر قابل قبولی مخل استفاده راحت از زندگی و اموال گردد."[1]و در تعریف دیگری از آلودگی هوا چنین بیان شده است"از نفوذ یک یا چند ماده آلوده کننده از نوع گاز،مایع،جامد،تشعشات پرتو زا و غیر پرتو زا در هوای آزاد به تعداد و مدتی که کیفیت آن را به نحوی تغییر دهد که برای انسان و موجودات زنده دیگر،همچنین آثار و ابنیه ،مضر باشد.به عبارت دیگر مواد آلوده کننده موادی هستند که می توانند ترکیب طبیعی هوا را بر هم بزنند."[2]ماده دوم قانون نحوه جلوگیری ازآلودگی هوادرتعریف آلودگی هوا چنین بیان داشته است"منظورازآلودگی هوا عبارتست از وجود و پخش یک یا چند آلوده کننده اعم از جامد،مایع،گاز،تشعشع پرتوزا و غیر پرتوزا در هوای آزاد به مقدار و مدتی که کیفیت آن را بطوری که زیان آور برای انسان و سایر موجودات زنده و یا گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد تغییر دهد."[3]وقتی تعارف بالا را بررسی می کنیم به ایراداتی بر می خوریم که در خور توجه می باشد در تعریف اول بهتر بود بیان شود به کل اکوسیستم بشری و اموال لطمه وارد می کند که به این شکل از اطاله تعریف جلوگیری می شدو همچنین در تعریف دوم به جای آوردن "انسان و موجودات زنده دیگر"صرفا موجودات زنده دیگر،می آوردند درست تر بودو لفظ انسان به نظر زائد و اضافی می آید چون مشمول همان موجودات زنده می باشد.در تعریف آلودگی هوا در ماده 2 قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا ایراداتی مشاهده می شود که ذیلا بیان میگردد1-در تعریف مذکور قانونگذار از لفظ "اثار و ابنیه"نام برده که درستر آن بود که از لفظ اموال که عام تر است استفاده می شد که هم شامل آثار و ابنیه می گردید و هم شامل سایر موارد اموال که آلودگی هوا برای آنها مضر می باشد.2- در این تعریف بیان شده "برای انسان و سایر موجودات زنده و گیاهان"که اگر همان موجودات زنده را می آورد شامل همه موارد می شد چرا که هم انسان و هم گیاهان موجودات زنده هستند3-در این تعریف ما مشاهده می کنیم که قانونگذار  بیان داشته "وجود و پخش یک یا چند آلوده کننده اعم از"که لفظ بخش به نظر زائد می آید و همان وجود کافی بود زیرا یک آلاینده نمی تواند در هوای آزاد ساکن بماند بلکه با توجه به فرایندهای شیمیایی با دیگر عناصر موجود در محیط واکنش انجام می دهد و پخش می شود و صرف لفظ وجود  كافي بود و شامل پخش نیز می گردد.[4]

 آلودگی هوا عبارت است از"وجود یک یا چند آلوده کننده هوا نظیر ذرات معلق،گردوغبار ،دود،گاز ،مواد رادیو اکتیوو غیره در هوای آزاد که برای  موجودات زنده و اموال مضر بوده و راحتي زندگی کردن را سلب کند."

 

اهم مواد و آلاینده های آلوده کننده محیط

 

پس از آنکه در قسمت قبل به تعریف آلودگی هوا پرداخته گردید در ادامه در این قسمت تلاش خواهد شد به طور مختصر اهم مواد و الاینده های  آلوده کننده محیط بررسی شده که عبارتند از:

1.دی اکسید گوگرد:

" گازی بیرنگ با بویی نافذ مانند بوی گوگرد در حال سوختن. حد تشخیص بو 3 - 1/0 ppm بوده و احساس سوزش و ناراحتی در غلظت 9/1 ppm بوجود می آید. تحت فشار و در دمای 10- درجه سانتیگراد مایعی بی رنگ می باشد. این ماده در آب حل شده و اسید سولفورو تولید می کند که در این حالت بسیار خطرناک است. دی اکسید گوگرد عمدتاً در اثر فعالیت هایی مانند سوختن ذغال سنگ یا از نیروگاه های برق و نیز صنایع ذوب مس ایجاد می گردد. در طبیعت در نتیجه فعالیت های آتشفشانی تولید می گردد."[5]اين گاز از جمله گاز هايي است كه باعث آلودگي هواي شهرهاي مي گردد "در كشور هاي صنعتي،90%دي اكسيد گوگرد از فعاليت انساني و بويژه از سوخت زغال سنگ،زغال چوب،يا نفت ناشي مي شود.و بعلاوه، به همين دليل ،مقصود از اين آلودگي آلودگي زمستاني است،يعني آلودگي در ماههاي زمستان نسبت به تابستان سه تا چهار برابر شديدتر است."[6]مواردي كه در شهر ها باعث ايجاد اين آلودگي مي شود عبارت است كارخانه هاي موجود در شهرها كه از سوخت هايي نظير زغال سنگ و چوب استفاده مي كنند وآتش سوزي منازل و پارك هاي داخل شهرها و در خصوص شهر هاي نزديك جنگلها با اتش سوزي جنگل نزديك آن شهر با وزش باد باعت ورود اين گاز به شهرها مي شود.

 

 

 

2-اكسيد هاي "ازت"[7]:

 اين اكسيد ها "هم تأثيراتي (البته نه چندان شناخته شده )بر تنفس انسان دارند.به علاوه تأثير بر گياهان دو برابر است"[8] و بر خلاف مورد قبل "كه اساساً تأسيسات ثابت سوخت آن را توليد ميكنند،70 % از اكسيد هاي ازت حاصل تردد اتومبيلهاست."[9]از مواردي كه در محيط باعث توليد اين گاز مي شود دود اتومبيل ها، اتش سوزي ها مي باشد.

3-مونواكسيد كربن:

 يا كربن مونوكسيد "(با فرمول شيمياييCO گازي است که بر اثر ناقص سوختن كربن بوجود می‌آید. این گاز بسیار سمي است اما رنگ و بوی خاصی ندارد.تمامی وسایل و دستگاه‌هایی که وظبفه سوزاندن چیزی را دارند (مانند یک بخاري گازي یا نفتی، یک آب گرم كن و یا حتی موتور یک خودرو) تا حدودی مونواکسیدکربن تولید می‌کنند، میزان این تولید به شرایط احتراق (سوختن) بستگی دارد؛ هرچه میزان اكسيژن در هنگام سوختن کمتر باشد بخش بیشتری از کربن‌ها دچار ناقص سوزي می‌شوند و به جای كربن دي اكسيد (CO۲) مونواکسیدکربن تولید می‌کنند.افرادی که در یک فضای سربسته در معرض استنشاق این گاز قرار می‌گیرند ابتدا احساس كرختي و خواب آلودگی می‌کنند و در صورتی که هرچه سریعتر مکان را ترک نکنند و یا هوای تازه تنفس نکنند دچار بیهوشی و در نهایت خفگی می‌شوند."[10]اگر وسايلي كه با سوخت هايي نظير بنزين يا گازوئيل كار مي كنند درست كار نكنند باعث ايجاد اين گاز مي شوند مانند اتومبيل هايي كه موتورهاي آنها به شكل درست عمل نمي كنند كه اين امر باعث توليد اين گاز مي شود.

4-دي اكسيد نيتروژن:

"قهوه اي مايل به قرمز و شديداًفعال است كه در اثر اكسايش نيتريك اسيد(no)در جريان سوختن سوخت هاي فسيلي،گاز طبيعي و زغال ايجاد مي شود"[11]

5-ذرات معلق:

"گذشته ازذرات ريزآزبست،ذرات معلق ديگري(آئروسل ها)در هوا وجود دارد كه عمدتاًناشي از سائدگي مستمر لاستيك خودروها،مواد مضر سازندۀعايق بند لوله ها،بسته بندي ها و لاستيك،نظير دودۀصنعتي،كادميم و ... هستند.شكل و اندازۀ خاص اين ذرات كه موجب راهيابي سريع انها به بدن و ايجاد سرطان ريه،اختلال تنفسي و پوكي استخوان مي شود،توجه دانشمندان را پيش از گذشته به حذف اوليۀاين مواد از چرخه توليد و جايگزيني مواد يالمتر و بي ضرر تر كرده است."[12]

"بسياري ازگرد وغبار ها داراي منشا طبيعي هستند(آتشفشانها،ترشحات امواج دريايي،غبارگٌلها...)،منشاء بقيۀگرد وغبارها،در مناطق شهري و صنعتي انساني است،و نيمي ازآنها از روشهاي ساخت صنعتي،يك چهارم آنها از تاسيسات سوخت،و يك چهارم از خودروها ناشي مي شوند."[13]

 

                   تاثیرات و عوارض سوء آلودگی بر محیط و انسان

انتشار آلاینده ها در هوا عوارض سوء متعددی برای ساکنان شهر تهران به وجود می‌آورد؛ خطر مرگ و میر شهروندان تهرانی با افزایش ذرات معلق افزایش می‌یابد، مرگ بین 7 تا 9 هزار نفر در سال - یعنی تقریبا هر ساعت یک نفر- از مهمترین عوارض آلودگی هوا در شهر تهران است. تجمع بیش از حد سرب ، باعث بیمارهای عصبی از جمله پرخاشگری، بی حوصلگی، زود رنجی، افسردگی و خستگی مفرط می‌شود همچنین موجب تهدید سلامت نوزادان داخل رحم، زایمان زودرس، مرده‌زایی، افزایش اختلالات جنینی و بروز بیماری های دیگری از قبیل خشکی چشم و التهاب پلک، کوتاهی قد، افزایش وزن، کم تحرکی، اختلالات گفتاری، کاهش بهره هوشی، کند ذهنی، ضایعات کبدی، ‌تنگی نفس، تحریک گلو و ریه‌ها، گوش‌درد، انواع عفونت‌های تنفسی چون برونشیت، تحریک مجاری هوایی و تشدید آسم،‌ سرطان ریه، پوکی استخوان و بیماری های قلبی می شود.
آلودگی هوا ناشی از خوشبو کننده ها نیز یکی دیگر از مهمترین عوامل در بروز بیماریهای تنفسی در محیطهای بسته به حساب می آید که به
  بروز بیماری آسم می انجامد. همچنین آلودگی ناشی از مواد شوینده و پاک کننده، پخت و پز و ذرات منتشره ناشی از کفپوشهای با الیاف پلاستیکی نیز از مهمترین آلاینده های محیط بسته منازل مسکونی است. 
همچنین بر اثر آلودگی شدید هوا پوشش گیاهی شهر هم رنگ می بازد.
  به تدریج گونه‌های گیاهی سازگار با اقلیم تهران از پهن برگ به سوزنی برگ تغییر کرده‌ و به واقع چنارستان سابق اکنون به شهر کاج‌های نیمه مرده تبدیل شده است. تغییر گونه‌های سازگار از پهن برگ به برگ سوزنی خود عامل دیگری برای افزایش آلودگی هوا می‌شود زیرا توان پالایش هوا توسط برگ سوزنی ‌ها بسیار کمتر از درختان پهن برگ است.
آلودگی هوا را می توان یکی از عوامل اصلی گریز حیات وحش‌بومی منطقه نام برد. تردیدی نیست که این پدیده دست کم موجب کاهش شمار پرندگان بومی در تهران شده است. قطعا در هیچ مقطع از تاریخ تهران، شمار پرندگان موجود در این شهر تا به این حد کم نبوده است. پرندگان موجود عمدتا گونه‌های جان سختی مانند کلاغ، یاکریم و گنجشک هستند. از گونه‌های کم نظیر دامنه‌های البرز، همچون عقاب طلایی و هما نیز سالهاست که حتی یک نمونه در حوالی شهر تهران دیده نشده است.
  ساختمانها و بویژه ابنیه تاریخی در معرض هجوم باران و اثرات آب و هوایی نظیر نور خورشید و فرسودگی مداوم هستند که بارانهای اسیدی سرعت این تخریب را بطور چشمگیری افزایش می دهد. درباره تاثیر آلودگی هوا بر آثار معماری و تاریخی شهر تهران، این نکته قابل تامل است که تغییر نمای ساختمان‌های تهران از نمونه‌های سنتی و قدیمی آن مانند آجر و گچ به شیشه و سنگ نیز به خاطر عوارض آلودگی هواست. تصور این است که نماهای آجری که از جمله نمایه‌های اصلی معماری ملی ایران هستند، در تهران به سرعت کدر و کثیف می شوند و بازپیرایی و شست‌ و شوی آنها دشوار و پر هزینه و بعضا نا ممکن است. از این رو، به تدریج شاهد واپس‌نشینی آجر و پیشروی شیشه در تهران بوده‌ایم؛ پدیده‌ای که باعث می‌شود تهران،‌ پایتخت و مهمترین شهر ایران، نشانی ازهویت این سرزمین نداشته باشد و جهانگردان به محض ورود به آن، سرخورده از حال و هوایی که از این سرزمین در ذهن داشته‌اند، به سرعت از این شهر بگریزند.

دلايل و راهکارهای کنترل و جلوگیری از آلودگی

پس از پرداختن به تعريف آلودگي هوا ومواد آلاينده آلوده كننده هوا  حال به برخي از مهمترين دلايل الودگي هوا به طور عام مي پردازيم

منشأ آلودگي در محيط زيست از اهميت خاص و فوق العاده اي بر خوردار است و تداوم آن در محيط زيست و جامعه اثر نا مطلوبي خواهد داشت كه باعث از بين رفتن محيط طبيعي و موجودات زنده مي شودو امروزه جزءمهم ترين موضوع ومسائل نگران كننده اذهان عمومي گرديده كه در صورت بي توجهي به اين امر اثرات جبران ناپذيري بر اكوسيستم و عمر زمين خواهد داشت.

عوامل طبيعي در طبيعت از منشاء هاي اوليه و ابتدايي آلودگي محسوب مي شوند مانند خروج گازهاي اتشفشاني،خاكسترها،دودها،سوزاندن چوب توسط انسان،آتش سوزي جنگلها و مراتع وعوامل غير طبيعي مانند دود كارخانه ها و اتومبيل ها كه اين عوامل رفته رفته باعت بروز مشكلات عديده براي ساير جانوران در طبيعت كه اعم از گونه هاي گياهي و جانوران مي شود كه در كل منجر به نابودي اكوسيستم و انقراض آنها خواهد شدو باعث بروز بيماري ها در انسان و اثر آن بر سلامت زيان بار مي باشد.

تهران امروزه به يكي از مناطق بحراني آلودگي هوا تبديل شده است كه در صورت عدم مقابله با اين امر و عدم ارائه راهكارهاي عملي در مقابله با اين امر رفته رفته باعث از بين رفتن اين شهر مي گردد و اين شهر را در وضعيت بحراني قرار مي دهد لذا با عنايت به اين مساله در اين مقاله تلاش شده است به طور مختصر به مساله آلودگي در اين كلان شهر پرداخته شود در آخر راهكارهايي در جهت كنترل و كم كردن و جلوگيري از اين مساله بيان گردد.

الف-وجود كارخانه ها در شهر ها و بعضا حومه شهر ها:

وجود كارخانه ها در نزديكي شهر ها علاوه بر آلودگي هوا آلودگي هاي زيست محيطي را نيز به همراه خواهد داشت.دفع مواد زائد كارخانه ها باعث آلودگي زيستي و شيميايي مي شود،آلودگي كردن هوا توسط كارخانه ها سبب مسموميت هوا و به وجود آمدن وآرونگي هاي هوا،باران هاي اسيدي،مه دود فتو شيميايي خواهد شد، كه در طي زنجيره آلودگي تبديل به ابتلا به بيماري ها ي گوناگون خواهد شد كه بر اكوسيستم بشري بي تاثير نخواهد بودكه بيرون بردن كارخانه ها از شهرها قطعا باعث كاهش چشمگير آلودگي مي شود.همچنين لازم به ذكر است بطور كل وجود كارخانه ها به نفس وجود اگر موارد ايمني براي جلوگيري از آلودگي رعايت نشود في نفسه باعث آلودگي هاي محيطي مي شود كه آلودگي هوا از آن مستثني نيست. در گذشته كه وجود كار خانه ها در داخل شهر ها بيشتر بود مسئله آلودگي هوا محسوس تر بوده است.وليكن در حال حاضر با رعايت مسائل ايمني براي جلوگيري از آلودگي كار خانه ها به محيط اين مساله كم رنگ تر شده است.و هم خروج كارخانه ها از داخل شهر ها براي جلوگيري از بروز آلودگي هاي محيطي توسط كارخانه ها صورت گرفته است به هر ترتيب نمي توان اثرات سوءوجود كارخانه ها و ايجاد آلودگي محيطي را ناديده گرفت برخي كارخانه ها نظير كارخانه هاي توليد آجر يا به بيان ديگركوره هاي آجرپزي در آلودگي هاي هوا اثرات زيادي دارند.و اگر نيز در نزديكي شهر ها باشند با وزش باد باعث انتقال به مركز شهرها مي شوند .

2-وجود وسائل نقليه دودزا در شهرها:

يكي از عوامل تشديد كننده در بروز آلودگي هوا وجود وسايل نقليه دودزا مي باشدبه طوري كه يكي از نويسندگان بيان داشته اكسيد كربن نظير اكسيد هاي ازت بيش از هر چيزي ناشي از اتومبيل هاي بنزيني مي باشد كه ايشان حدودا 80% ذكر كرده اند[14]البته اين امر بر كسي پوشيده نيست كه وسايل دودزا در تشديد آلودگي هوا موثر است بخصوص زماني كه با وارونگي دما در زمستان يكي شود اين امر محسوس تر مي باشد.

3-وجود عوامل طبيعي و مصنوعي در بروز آلودگي هوا:

در خصوص عوامل طبيعي آلوده كننده هوا مي توان به آتشفشانها و غبار و امواج دريايي و گرد وخاك ناشي از طوفان هاي صحرايي كه به شهر مي رسد اشاره كردو وجود هواي سرد كه به نگه داشتن بيشتر هواي آلوده كمك مي كند وجود زلزله ها و لاشه حيوانات نيز از اين قسم آلودگي ها به شمار مي روند.و از جمله عوامل آلوده كننده مصنوعي مي توان به  بوي زباله بيمارستاني و خانگي دود سيگار دود هاي ناشي از سوخت هواپيماها و موشك ها نيروگاهاي بخار با سوخت فسيلي اشاره كرد.

 

                              تاثیرات آلودگی هوابرروح وروان انسان ها

در اکثر مقالات و تحقیقاتی که ظرف چند دهه ی اخیر توسط محققان و پژوهشگران در کشورهای غربی و در یکی دو دهه اخیر توسط پژوهشگران ایرانی در کشورمان، در مورد آلودگی هوا، تهیه و عرضه شده است، بیشتر به بررسی ابعاد آلودگی هوا بر جسم انسان و زیان و ضررهای آن به ارگان های مختلف بدن پرداخته شده است، که البته سعی و تلاش این محققان در این زمینه بسیار ضروری، مغتنم و ارزشمند بوده، به ویژه آنکه در این مقالات مضرات آلودگی به دقت و به تفکیک و به صورت تخصصی بر هریک از اعضای بدن نظیر مجاری تنفسی، قلب، چشم، پوست، گوارش و ... مورد بحث و بررسی قرار گرفته و علل و عوامل و راهکارهای پیشنهادی برای حذف یا کاهش این مضرات ارائه گردیده است، اما آنچه را باید به آن اذعان و اقرار نمود، این است که در کنار این تحقیقات و مقالات ارزشمند، کمتر می توان مقاله و تحقیقی یافت که به طور جامع و تخصصی به تأثیرات آلودگی هوا بر روح و روان انسان ها پرداخته باشد؛ شاهد این ادعا نیز انتشار قابل توجه کتاب ها، جزوات و مقالات متعددی است که هرساله در مورد تأثیرات و مضرات آلودگی هوا بر بدن انسان به چاپ می رسد یا نتیجه ی آنها بر روی خروجی نمایه های مختلف ملی و بین المللی قرار می گیرد و یا برپایی همایش ها و سمینارهای علمی در سراسر ایران و جهان ارائه می گردد، ولی چنانچه بخواهیم تأثیرات آلودگی هوا را در بعد روحی و روانی انسان بررسی کنیم، کمتر می توان به مقاله و کتابی معتبر دست یافت و علت آن هم این است که تلاش محققان در دهه های اخیر، فقط بر بررسی تأثیرات آلودگی هوا در بعد جسمی متمرکز بوده و بعد روحی و روانی، به طور سهوی، مغفول و از نظرها دور مانده است. حتی در همین شماره از نشریه ی پیام پزشک که بسیاری از مقالات آن به آلودگی هوا و محیط زیست اختصاص یافته است، و اتفاقاً همگی آنها نیز حاوی نکات ارزشمندی می باشند، اما در اینجا هم جای مقاله ای در مورد آثار سوء آلودگی هوا بر روح و روان انسان ها خالی است. طرفه آن که اگر بپذیریم انسان موجودی است دو بعدی که نیمی از هویت او، جسم اوست و نیمه ی دیگرش روح او، پس محققان و دانشمندان و علاقمندان به امر پژوهش در هر زمینه ای که قرار است به تحقیق بپردازند، از جمله در زمینه ی آلودگی هوا، می باید تحقیقات خود را به طور متعادل و متوازن درهر دو بعد جسمی و روحی انسان توزیع نمایند. البته این نوشتار کوتاه، قصد ارائه ی یک مطلب علمی در مورد تأثیرات آلودگی هوا برروح انسان را ندارد و هدف، تنها، زدن تلنگری بر ضرورت پرداختن به این مسأله مهم و نیز گشودن پنجره ای نو و زمینه ای تازه فرا روی محققان محترم است تا با ورود به این عرصه نو، علم و دانش خود را در این زمینه نیز به کار گرفته و رسالت خود به جامعه را تکمیل نمایند.
ولی آنچه مسلم است و از آنچه از گفته ها و مقالات پراکنده در این زمینه، به دست می آید، می توان گفت منشأ یا حداقل، بخشی از منشأ افسردگی ها، زودرنجی ها، پرخاشگری ها، کم شدن آستانه تحمل ها، انزواطلبی ها، خستگی های روحی و روانی و ... که همگی از واکنش های روانی انسان امروزی به شمار می روند، در آلودگی هوا نهفته است و همین است علت اینکه وقتی بسیاری از افراد شهر نشین، به ویژه ساکنان کلان شهرها که مدت مدیدی را در متن زندگی ماشینی و آلوده ی شهرها و فضاهای پردود و دم و آسمان های مملو از گرد وغبارهای صنعتی بسر برده اند، برای تفرج و تفریح کوتاه، شهر خود را ترک نموده و به دامان طبیعت پاک در روستاها، جنگلها و سواحل روح افزای دریاها و رودخانه ها پناه می برند و وقتی هوای دلکش و با طراوت و سرشار از اکسیژن آن مکان ها را به درون ریه های خود می فرستند، به یکبار نشاط و بهجتی قابل توجه در خود احساس کرده و سبکبال و خوشرو و با سعه صدر با اطرافیان به معاشرت و گفتگو می پردازند.

 

 

 

 

 

 

                                        عوامل آلوده کننده هواي شهر تهران

با توجه به مطالب گفته شده در قسمتهاي قبل و اشاره به مواد آلوده كننده  و دلايل آلوده كننده مي توان اولين دلايل آلودگي هواي تهران ترافيك ،تردد وسايل نقليه  دودزا ،وجود كارخانه هاي غرب تهران، وارونگي دما و نيز وجود دود سيگار  اشاره كرد در ادامه مختصري در خصوص هر كدام از اين عوامل توضيح داده مي شود

1-وجود كارخانه هاي واقع در غرب تهران:

آلاينده هاي خارج شده از اين كارخانه ها با وزش باد از غرب به شرق به سمت شهر تهران باعث ورودالودگي اين كارخانه هاي به مركز شهر تهران مي گردد و به نظر بايد اين كار خانه ها به محل هاي ديگري منتقل گردند

2-وسايل نقليه دودزا:

وجود اين وسايل دودزاكه اغلب انها از عمر مفيدشان گذشته است بر بالا رفتن آلودگي هواي تهران اثر چشمگيري دارد و اين امر در فصل زمستان به علت وارونگي دما تشديد مي شود."آخرين برآورد نشان ميدهد كه ناوگان خودروهاي تهران بيش از هفتاد درصد آلاينده هاي هواي تهران را ايجاد مي كنند.تحقيقات نشان مي دهد كه 26/3 درصد از خودروهاي سواري فعال با سن بالاي 20 سال در حال تردد هستند.به طور متوسط 43درصد از مصرف سوخت و حدود 47 درصد از انتشار منوكسيد كربن مربوط به اين خودروها است"[15]

3-وارونگي دما:

در فصل زمستان به علت سرما لايه هاي فوقاني باعث ماندن هواي الوده در سطح زمين شده و باعث ايجاد پديده وارونگي دما مي گردد كه اين امر در سال هاي اخير محسوس تر بوده است.

4-ترافيك:

وجود ترافيك در شهر تهران كه پديده اي مشكل زا در اين چند سال گذشته بوده است در ايجاد الودگي هوا بي تاثير نمي باشد چرا كه وقتي وسايل نقليه در ترافيك قرار مي گيرند در توليد الودگي اثر گذارند و اين امر زماني كه وسيله نقليه فرسوده و دودزا باشد محسوس تر است.

5- دود سيگار و مواردي از اين دست:

شايد به نظر برسد كه دود سيگار و موادي نظير آن در آلودگي هوا اثر ندارد وليكن بايد بيان داشت درست است كه دود سيگار و مواد نظير آن كم است و خيلي زود در هوا پخش مي شود وليكن بايد به اين مساله توجه كرد كه اگر اين دود با آلاينده هاي ديگر تركيب شود باعث تشديد الودگي مي شود و قطعا در هوا اثر گذار است حتي اگر كم باشد.

                          راهكار هاي جلوگيري و كاستن از آلودگي هواي شهر تهران

تدابیر اتخاذ شده:

از چندسال قبل  یک برنامه ده ساله برای مبارزه با آلودگی هوای تهران آغاز شد. بسیاری از کارشناسان امر و مردم نیز این موضوع را به خوبی حس کرده اند که  هنوز نهاد مشخصی بعنوان متولی امر مبارزه با آلودگی هوا وجود ندارد و تقریبا همه این نهادها در اجرای این مهم از خود سلب مسئولیت می کنند. تنها اقدام جدی آنها اعلام وضعیت هشدار و درخواست عدم حضور سالخوردگان، کودکان و بیماران در خیابانها  یا تعطیلی مدار س به علت افزایش آلودگی  است.

توسعه سرانه فضای سبز در تهران یکی از مهمترین راه ها برای کاهش آلودگی هواست. اگرچه این امر به تنهایی نمی‌تواند مانع ایجاد آلودگی هوای تهران شود، می‌تواند از افزایش آلودگی هوا جلوگیری کند. ایجاد کمربند سبز برای تهران نه تنها می تواند مانند فیلتری برای پالایش هوای این شهر عمل کند، بلکه می تواند مانع گسترش شهر و ساخت و سازهای غیر مجاز نیز بشود.

مدیریت سفر، استفاده از وسایل نقلیه عمومی به جای وسیله نقلیه شخصی،‌ توسعه مترو، توسعه مخابرات و استفاده از این امکانات به جای تردد از جمله راه کارهای مختلفی است که می توان برای اصلاح وضعیت موجود ارائه داد. یکی از راه های مهم در کاهش ترددها کاهش تقاضای سفر است، ‌بدین معنی که با اطلاع رسانی غیر حضوری می توان بخشی از این ترددها را کاهش داد. به عنوان مثال می توان از طریق ایجاد و تقویت پایگاه های اینترنتی و خدمات دولت الکترونیک از انگیزه های سفر کاست.
      

در پايان اين مقاله به راهكارهايي كه با عملي شدن آن از آلودگي هوا شهر تهران كاسته خواهد شد و از بالا رفتن آلودگي هواي شهر تهران جلوگيري مي گردد.كه عبارتند از:

1-"استفاده از دستگاهاي تصفيه هوا."[16]

2-كنترل تردد ماشين هاي تك سرنشين در شهر تهران بخصوص در مركز شهر و بالا بردن فرهنگ استفاده از وسايل نقليه عمومي.

3-كم كردن جمعيت شهر تهران و جلوگيري از مهاجرت ساكنين شهر هاي ديگر به شهر تهران.

4-افزايش وسايل نقليه عمومي شامل اتوبوس هاي brtومترو كه از استفاده افراد از اتومبيل شخصي و تردد بي جاي ان جلوگيري ميكند.

5-استفاده از سوخت هاي جديد جاي سوخت هاي فسيلي.[17]

6-جلوگيري از تردد وسايل نقليه دودزا و برخود قانوني و شديد با اين افراد كه با اين اتومبيل ها تردد مي كنند.

7-كاشت درختان و ايجاد فضاي سبز بيشتر در شهر تهران.

8-انتقال كارخانجات و كارگاهاي داخل شهر به خارج شهر.

9-در پژوهش هاي جديد صورت گرفته نوع خاصي لباس اختراع گرديده كه با جذب مواد آلوده كننده هوا ،آلودگي هوا را كم مي كند و به نظر توليد و همه گير كردن آن در كم كردن آلودگي بي تاثير نمي باشد.

"لباسي بتوني  كه هر دقيقه 2 متر مكعب از آلودگي هوا را پاك مي كند"[18]

10-جلوگيري و كنترل توليد بي رويه وسايل نقليه كه استاندارد هاي لازم را ندارند.

11-استفاده از سنگ پريدوتيت  در خصوص اين سنگ بايد بيان داشت كه"محققان بر اين باورند در حال حاضر بهترين و كم هزينه ترين راه كاهش ميزان گازهاي آلوده استفاده از منابع طبيعي مانند سنگهاي پريدوتيت است.محققان با بررسي عملكرد سنگ پريدوتيت دريافتند كه اين سنگ توانايي جذب و تبديل گاز هاي گلخانه اي از جمله دي اكسيد كربن را به مواد معدني داشته و مي توان از اين منبع طبيعي براي كاهش آلودگي هوا استفاده كرد.دانشمندان دانشگاه كلمبيا دريافتند كه نوعي خاص از سنگي طبيعي به نام پريدوتيت قادر به كنترل ميزان گازهاي گلخانه اي از جمله دي اكسيد كربن است"[19]

+ نوشته شده در  28 Apr 2012ساعت 12 PM  توسط مهدی مرادقلی  |